• 3850 ถนนพระราม 4 คลองเตย กรุงเทพ
  • ตลอด 24 ชั่วโมง
  • 02-348-7000

เบาหวาน ป้องกันได้ ไม่ต้องตัดขา

เบาหวาน ป้องกันได้ ไม่ต้องตัดขา

แม้ว่าสถิติผู้ป่วยโรคเบาหวานที่ถูกตัดขาในประเทศไทยยังมีจำนวนน้อย แต่ก็เป็นปัญหาที่สร้างความวิตกกังวลหรือความกลัวให้กับผู้ป่วยมากที่สุด กระนั้นก็ตาม คนที่เป็นเบาหวานส่วนใหญ่ยังขาดความรู้ความเข้าใจในการป้องกันและดูแลตัวเอง โดยเฉพาะการดูแลเท้าและรักษาแผลเบาหวานอย่างถูกวิธี

สาเหตุของการตัดขาในผู้ป่วยเบาหวาน คือ อาการเท้าชา ซึ่งเกิดจากหลอดเลือดตีบตันที่ขา ทำให้เลือดไปหล่อเลี้ยงเท้าไม่พอ จึงทำให้บาดแผลเรื้อรัง เกิดการติดเชื้อ และทำให้เท้าเน่าดำ ดังนั้น การดูแลเท้า การรักษาแผล และป้องกันการเกิดแผลซ้ำ จึงมีความสำคัญอย่างมาก แต่ผู้ป่วยเบาหวานหลายคนยังไม่ได้ตระหนักถึงสัญญาณอันตรายมากนัก

อาการเท้าชา เป็นภาวะแทรกซ้อนของเบาหวานต่อปลายประสาท ในช่วงต้นอาจรู้สึกชาเล็กน้อย มีอาการเจ็บเหมือนน้ำร้อนลวก อาจรู้สึกคล้ายมีเข็มตำฝ่าเท้า เวลาเดินเร็วรู้สึกเหมือนเดินบนกรวดทราย เมื่อเป็นนานขึ้น อาการจ็บจะหายไปกลายเป็นอาการชาซึ่งเป็นที่มาของแผลเรื้อรังที่ฝ่าเท้า โดยเริ่มจากผิวหนังที่เท้าแห้ง ขาดความชุ่มชื้น เนื่องจากประสาทอัตโนมัติที่ควบคุมต่อมเหงื่อเสียไป ประกอบกับการเสียดสีและแรงกดดัน จนทำให้หนังแห้งและด้านแข็งใต้ฝ่าเท้า พอนานๆ ไป จะกลายเป็นไตแข็งใต้ฝ่าเท้า เสมือนว่ามีหินอยู่ในเท้าตลอดเวลา ผู้เป็นเบาหวานที่มีอาการเท้าชา จะไม่รู้สึกเจ็บและย่ำลงที่เดิมจนกระทั่งไตแข็งนั้นกดทับเข้าด้านในเท้า ทำให้เกิดแผลที่ฝ่าเท้าซึ่งอยู่ใต้หนังที่ด้านหนา หากไม่ดูแลด้วยการขูดหนังแข็งออก ตัวหนังแข็งจะหลุดออกกลายเป็นแผลเปิด

ขอบแผลที่แห้งแข็ง ทำให้เนื้อเยื่อไม่สามารถงอกออกมาปิดแผลได้ ดังนั้น การดูแลรักษาแผลจึงจำเป็นต้องหมั่นพบผู้เชี่ยวชาญด้านการดูแลเพื่อตัดขอบแผลที่แข็งออก นอกจากนั้น ต้องเลือกใส่รองเท้าที่มีแผ่นรองช่วยกระจายน้ำหนักไม่ให้ลงบริเวณแผล หากการดูแลแผลทำได้ดีและหลอดเลือดที่มาเลี้ยงขายังปกติดี แผลจะหายได้ แต่หากดูแลไม่ดีก็มีโอกาสสูงที่จะเกิดการติดเชื้อซึ่งนำไปสู่การตัดขาได้ในที่สุด

 

ทำอย่างไร ไม่ถูกตัดขา

นอกจากการดูแลตัวเองให้ดีแล้ว ผู้ป่วยเบาหวานจะต้องได้รับการรักษาอย่างถูกวิธีจากศูนย์การแพทย์เฉพาะทางสำหรับคนเป็นเบาหวาน ซึ่งวิธีป้องกันการตัดขาที่ดีที่สุด คือ การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด ระดับไขมันในเลือด ระดับความดันโลหิต และงดสูบบุหรี่โดยเด็ดขาด เพื่อป้องกันสภาวะแทรกซ้อนต่างๆ ตั้งแต่ต้น ไม่ว่าจะเป็นภาวะแทรกซ้อนของหลอดเลือดขนาดเล็ก (ตา ไต ปลายประสาท) หรือของหลอดเลือดขนาดใหญ่ (สมอง หัวใจ) 

การรักษาแผลเบาหวานที่เกิดจากหลอดเลือดตีบตันที่ขานั้น ต้องอาศัยการผ่าตัดเพื่อตัดต่อเส้นเลือด (distal bypass surgery) สร้างทางเดินให้เลือดไปเลี้ยงเท้าและเกิดการสมานของแผลได้ดี และช่วยให้ยาปฏิชีวนะสามารถเดินทางไปถึงบริเวณแผลได้มากขึ้น 

 

ปัจจุบัน มีการพัฒนาการใช้บอลลูนและขดลวดถ่วงเส้นเลือดขนาดเล็กเป็นอีกทางเลือกที่ทำให้สามารถขยายหลอดเลือดที่ตีบตันที่ขาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด การผ่าตัดเพื่อตัดต่อเส้นเลือดจึงลดลงไป  นอกจากนั้น ยังมีวิธีรักษาเสริมอื่นๆ เช่น การใช้เครื่องไฮเปอร์แบริก ซึ่งเป็นเครื่องอัดออกซิเจนบริสุทธิ์เข้าในร่างกาย ออกซิเจนช่วยให้การไหลเวียนของเลือดดีขึ้น หรือแม้กระทั่งการใช้หนอนพิเศษช่วยกำจัดเนื้อตาย เป็นต้น ทั้งนี้ การเลือกใช้วิธีรักษาต้องอยู่ในดุลยพินิจของแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

ขณะเดียวกัน ยังป้องกันได้ด้วยการเรียนรู้อันตรายของแผลที่เท้า หมั่นดูแลรักษาความสะอาดเท้าและสุขภาพเท้าเสมอ รีบมาพบแพทย์แต่เนิ่นๆ เมื่อเกิดแผลที่เท้าขึ้น ไม่ว่าจะเป็นแผลเล็กแค่ไหน เท้าจะชาหรือไม่ก็ตาม เนื่องจากผู้เป็นเบาหวานมีโอกาสเกิดการติดเชื้อได้ง่ายกว่าคนทั่วไป 

สำหรับผู้เป็นเบาหวานที่รักษาแผลหายแล้ว จะต้องป้องกันการเกิดแผลซ้ำที่เดิม ซึ่งมักเกิดขึ้นเพราะผู้เป็นเบาหวานเหยียบลงน้ำหนักบริเวณเดิม ดังนั้น การทำรองเท้าที่เหมาะสม รองเท้าที่ช่วยกระจายน้ำหนักไม่ให้ลงบนบริเวณที่เสี่ยงต่อการเกิดแผล จะช่วยป้องกันการเกิดแผลซ้ำได้ นี่คือความสำคัญของช่างทำรองเท้า ซึ่งต้องทำงานร่วมกันกับทีมดูแลเบาหวาน

 

ต้นแบบสหวิชาชีพดูแลเท้า

ในยุโรปและสหรัฐอเมริกา มีแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะเรื่องการดูแลเท้ามานานแล้ว และยังมีผู้เชี่ยวชาญในการทำรองเท้าเพื่อป้องกันการเกิดแผล เพราะแผลเบาหวานส่วนใหญ่สามารถรักษาให้หายได้หากรู้จักรักษาให้ถูกวิธี แต่เมื่อหายแล้วยังเกิดซ้ำใหม่ได้หากไม่สวมรองเท้าให้เหมาะสม 

ขณะที่เอเชียเพิ่งจะตื่นตัวเรื่องการดูแลเท้าเมื่อไม่นานมานี้ ส่วนในประเทศไทย โรงพยาบาลเทพธารินทร์ ถือเป็นต้นแบบสหวิชาชีพผู้เชี่ยวชาญการดูแลเท้า โดยริเริ่มคลินิกสุขภาพเท้าสำหรับผู้เป็นเบาหวานแห่งแรกของประเทศไทย ตั้งแต่ปี 2542 ประกอบด้วย แพทย์เบาหวาน ศัลยแพทย์ และผู้เชี่ยวชาญด้านการดูแลเท้า ซึ่งขณะนั้น การดูแลสุขภาพเท้ายังไม่ได้รับความสนใจมากนัก จนกระทั่งปี 2550 โรงพยาบาลเทพธารินทร์ ได้รับทุนจาก World Diabetes Foundation ประเทศเดนมาร์ก เพื่อทำการฝึกอบรมบุคลากรการแพทย์เรื่องการดูแลและรักษาเท้าเบาหวาน จึงนับเป็นก้าวแรกในการกระตุ้นให้วงการสาธารณสุขไทยเกิดความตระหนักเกี่ยวกับสุขภาพเท้า

คลินิกสุขภาพเท้า เริ่มต้นจากการศึกษาวิธีการรักษาแผลเบาหวานให้หาย ตามมาด้วยการส่งเสริมให้คนไข้กลับไปเดินได้เหมือนเดิมด้วยอุปกรณ์ต่างๆ เช่น รองเท้าตัดพิเศษ และป้องกันไม่ให้เกิดแผลซ้ำอีก 

ปัจจุบัน โรงพยาบาลเทพธารินทร์ ถือได้ว่าเป็นครูสอนเรื่องการดูแลเท้าสำหรับคนเป็นเบาหวานของประเทศไทย มีบุคลากรทางการแพทย์ทั้งจากภาครัฐ เอกชน และมหาวิทยาลัยทั่วประเทศเข้าอบรวมเรื่องการดูแลสุขภาพเท้าอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้ผู้ป่วยเบาหวานได้รับการดูแลสุขภาพเท้าที่มีมาตรฐานสูงขึ้น และลดอัตราการตัดขาลงได้เป็นอย่างมาก 

 

(Infographic)

บัญญัติ 10 ประการดูแลเท้า

 

ข้อที่หนึ่ง

ล้างเท้าด้วยสบู่ ถูสะอาด            ใช้ผ้าหมาด เช็ดซอกเท้า เอาให้แห้ง

บรรจงเช็ด อย่างละมุน อย่ารุนแรง    ต้องจัดแจง ทุกวัน นั่นแหล่ะดี

 

ข้อที่สอง

ต้องตรวจเท้า ทุกวัน วันละครั้ง        ตรวจผิวหนัง ของเท้า เราทุกที่

หากซีดคล้ำ ด้านหนา ตาปลามี        ตุ่มพุพอง ไม่เข้าที พบหมอพลัน

 

ข้อที่สาม

ตามติด พินิจผิว                ป้องกันริ้ว รอยแตก ผิดแผกผัน

หยดโลชั่น ลูบไล้ ให้ทุกวัน        ช่วยป้องกัน ผิวแตก โรคแทรกซึม

 

ข้อที่สี่

สวมถุงน่อง ถุงรองเท้า            อย่าเลือกเอา ที่รัด เหมือนมัดแหนม

หากสวมถุง ใยฝ้าย ใส่รอนแรม        จะยิ้มแย้ม ไม่โศก ไร้โรคภัย

 

ข้อที่ห้า

เลืองรองเท้า มาใส่ ให้พอเหมาะ        อย่าให้เหมือน ขันชะเนาะ เพราะเท้าใหญ่

ใส่รองเท้า หัวแหลมมาก ลำบากใจ    เพราะบีบให้ เท้ายุ่ง โรคนุงนัง

 

ข้อที่หก

อย่ายกเท้า แช่น้ำ อย่างซ้ำซาก        อันตราย หลากหลาย ต่อผิวหนัง

จะเปื่อยง่าย ยุ่ยยับ ถึงกับพัง        เชื้อโรคฝัง ติดง่าย อาจร้ายแรง

 

ข้อที่เจ็ด

เมื่อเท้ามี บาดแผล รีบแก้ไข        รีบล้างแผล โดยไว ไม่ต้องแหยง

ถ้าแผลอักเสบ ปวดน่วม บวมช้ำแดง    รีบชี้แจง ปรึกษาหมอ อย่ารอรี

 

ข้อที่แปด

การตัดเล็บ ก็ต้องมี วิธีตัด        เดินถนัด ไม่เบียด ไม่เสียดสี

สวมรองเท้า เดินง่าย สบายดี        สองเท้ามี เล็บอยู่ ต้องดูแล

 

ข้อที่เก้า

ต้องหมั่น บริหารเท้า            เป็นการเฝ้า ป้องกัน ก่อนการแก้

ให้เลือดไหล เวียนคล่อง ไม่ต้องแคร์    ไม่มีแผล ไม่มีทุกข์ สุขสบาย

 

ข้อที่สิบ

ควรงด สูบบุหรี่                เป็นวิธี ต่อชีวา ไม่ลาหาย

ไร้บุหรี่ ก็ไร้โรค โศกก็คลาย        พ้นโรคร้าย…สุขสันต์นิรันดร

02-348-7000

Have a question? call us now

info@Theptarin.com

Need support? Drop us an email

ตลอด 24 ชั่วโมง

We are open 24 hours